Podział majątku spadkowego na raty i z obniżeniem spłaty?

technology, generation and people concept – man taking picture of happy family by tablet pc computer in summer garden

Dział spadku i poprzedzające go stwierdzenie nabycia spadku zmierza do rozliczenia całokształtu spraw majątkowych po spadkodawcy. W przypadku, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość pojawia się kwestia sposobu podziału tej nieruchomości, dokonania ewentualnych spłat, rozłożenia ich na raty – w pewnych przypadkach możliwym jest obniżenie kwoty spłaty….

DZIAŁ SPADKU – PODSTAWOWE INFORMACJE

Czym jest dział spadku i stwierdzenie nabycia spadku?

Stwierdzenie nabycia spadku.

Dział spadku poprzedza stwierdzenie nabycia spadku. W postanowieniu o stwierdzeniu nabyciu spadku Sąd wskazuje jedynie kto zostaje spadkobiercą (ustawowym, testamentowym) oraz w jakim ułamku dziedziczy majątek po zmarłym.

W ramach stwierdzenia nabycia spadku Sąd nie określa tego jakie poszczególne składniki majątku otrzymuje dany spadkobierca.

W postanowieniu Sąd wskazuje np. iż każdy ze spadkobierców ma udział po 1/3 w masie spadkowej.

Dział spadku.

Postępowanie o dział spadku zmierza do tego by podzielić fizycznie majątek wchodzący w skład masy spadkowej po spadkodawcy na poszczególnych spadkobierców.

Sąd może dokonać działu spadku na trzy sposoby:

  • Podział i przyznanie spadkobiercom według wielkości ich udziałów poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład spadku, (możliwe jest ustalenie dopłat)
  • Przyznanie przedmiotów wchodzących w skład spadku niektórym spadkobiercom z jednoczesnym obowiązkiem spłaty pozostałych
  • sprzedaż majątku spadkowego i podział środków uzyskanych ze sprzedaży między spadkobierców według wielkości ich udziałów.

Po dokonaniu działu spadku spadkobiercy stają się właścicielami poszczególnych składników majątku wchodzącego w skład spadku.

ROZŁOŻENIE SPŁATY NA RATY

Dość często w skład spadku po zmarłym wchodzi nieruchomość, która następnie przyznawana jest jednemu lub kilku spadkobiercą (dość często zamieszkującym tę nieruchomość przed śmiercią spadkodawcy wraz z spadkodawcą).

W takim wypadku pojawić się może konieczność dokonania spłaty części wartości nieruchomości – zgodnie z udziałami spadkobierców – na rzecz pozostałych spadkobierców.

Np. Sąd przyznaje lokal mieszkalny o wartości 120 tys. zł jednemu z trzech synów spadkodawcy. Każdy z nich zgodnie ze stwierdzeniem nabycia spadku dziedziczy po 1/3. Sąd nakłada obowiązek spłaty na rzecz syna, który stał się właścicielem mieszkania w wysokości po 40 tys. na rzecz każdego z braci.

SĄD MOŻE ROZŁOŻYĆ NALEŻNOŚĆ NA RATY

Zgodnie z art. 320 Kodeksu postępowania cywilnego:

W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie, a w sprawach o wydanie nieruchomości lub o opróżnienie pomieszczenia – wyznaczyć odpowiedni termin do spełnienia tego świadczenia.

Zastosowanie art. 320 KPC jest możliwe „w szczególnie uzasadnionych wypadkach”, czyli takich, które bardzo, ponadprzeciętnie lub w sposób nadzwyczajny uzasadniają albo nawet nakazują zmodyfikowanie skutków wymagalności dochodzonego roszczenia.

Okoliczności pozwalające na zakwalifikowanie określonego wypadku jako szczególnie uzasadnionego mogą wynikać głównie ze:

  • stanu majątkowego stron,
  • ich sytuacji rodzinnej lub zdrowotnej
  • oraz z doraźnych – stwierdzonych przez sąd – trudności ze spełnieniem świadczenia w terminie wynikającym z treści roszczenia.

Chodzi zwłaszcza o wypadki, w których spełnienie zasądzonego świadczenia byłoby dla pozwanego niemożliwe do wykonania albo bardzo utrudnione lub narażałoby jego bądź jego bliskich na niepowetowane szkody.

Trudności w spełnieniu świadczenia mogą być subiektywne, wynikające z indywidualnych cech i zachowań stron, a także obiektywne, spowodowane np. zjawiskami przyrodniczymi, sytuacją gospodarczą lub innymi czynnikami samoistnymi, niezależnymi od stron.

Należy jednak wykluczyć trudności spowodowane przez dłużnika i przez niego „zawinione”, szczególnie w celu odwleczenia spełnienia świadczenia. Szczególnie uzasadniony wypadek może wynikać także z potrzeby usprawnienia i urealnienia wykonalności orzeczenia oraz uniknięcia egzekucji oraz jej dolegliwości i kosztów, a przez to zwiększenia szansy wierzyciela na uzyskanie zaspokojenia.
(vide  Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – I Wydział Cywilny z dnia 26 kwietnia 2019 r. I ACa 535/18).

OBNIŻENIE LUB WYŁĄCZENIE SPŁAT PRZY PODZIALE MAJĄTKU WSPÓLNEGO

Sąd w pewnych warunkach może obniżyć wysokość spłaty lub orzec, iż nie będzie ona dokonywana.

Miarkowanie wysokości spłaty, co do zasady, nie jest wykluczone, o ile istnieją przesłanki do ustalenia, że domaganie się przez uczestnika spłaty w pełnej wysokości stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.). (tak też m.in.  postanowieniu z dnia 25 maja 1998 r. w sprawie I CKN 684/97, Postanowienie z dnia 21 grudnia 2018 r. Sądu Okręgowego w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy Sygn. akt IX Ca 718/18).

Zasady współżycia społecznego należy rozumieć szeroko i nie jest możliwym kazuistyczne wskazanie wszystkich możliwych stanów faktycznych. Ogólnie zaś wskazuje się w orzecznictwie, iż dotyczy to takich sytuacji, gdy nałożenie obowiązku spłaty lub jego wysokość nie może zostać pogodzona z ogólnie rozumianym społecznie poczuciem sprawiedliwości.

Wśród okolicznści uzasadniajacych przedmiotowe w orzecznictwie podaje się:

  • To, że wnioskodawca przez całe życie opiekował się z wielkim poświęceniem bardzo ciężko i obłożnie chorą spadkodawczynią, a uczestniczki nie pomagały siostrze w żadnej mierze.
  • trudną sytuację materialną: brak stałego źródła utrzymania i stałych dochodów, niemożność uzyskania uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego i korzystanie z pomocy społecznej, 
  • pomoc osobom w trudnej sytuacji życiowej, osobistej, materialnej, niezaradnych życiowo – pomoc osobom, które z różnych względów od nich niezależnych nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych i usprawiedliwionych potrzeb.
  • ,,To, że dzieci spadkodawcy nie utrzymywały z nim kontaktu, nie interesowały się stanem jego zdrowia, przez okres wieloletniej choroby nie były mu pomocne, nie znały daty jego śmierci, nie uczestniczyły w pogrzebie.”
  • ,,Jedyny składnik spadku, udział w lokalu mieszkalnym nr (…), znalazł się w spadku tylko i wyłącznie dzięki zaangażowaniu znacznych środków finansowych przez córkę R. K. M. W.. Gdyby nie jej pomoc finansowa w czasie, kiedy najmowany przez małżonków lokal mieszkalny został przeznaczony do zbycia przez Gminę W., prawo własności lokalu w ogóle nie weszłoby do majątku wspólnego małżonków, a udział w tym prawie konsekwentnie nie wszedłby do masy spadkowej. Dokonując na rzecz obojga małżonków darowizny M. W. w całości sfinansowała zakup przedmiotowej nieruchomości.”
  • ,,fakt znaczącej pomocy materialnej, jaką świadczyły na rzecz małżonków córki uczestniczki. Z uwagi na niskie dochody małżonków poziom ich życia był praktycznie uzależniony od systematycznej pomocy M. W. oraz J. S.. Twierdzenia wnioskodawców o możliwościach zarobkowych A. K. (1) i poziomie jego dochodów nie znalazły pokrycia w materiale dowodowym. Gdyby nie córki uczestniczki spadkodawca nie mógłby prowadzić trybu życia obejmującego m.in. częste spotkania towarzyskie, i w rzeczywistości, z racji wysokości osiąganych dochodów, byłby skazany na ubóstwo. Córki uczestniczki w istocie w zastępstwie wnioskodawców spełniały zatem ciążący na nich obowiązek alimentacyjny względem A. K. (1)”.

Katalog okoliczności jest więc otwarty i dotyczyć powinien sytuacji majątkowej uczestników postępowania, stosunków pomiędzy spadkodawcą a uczestnikami, jak również dotyczyć może kwestii związanych z wywiązywaniem się – w szeroko rozumianym zakresie – z obowiązków rodzinnych.

W przypadku, gdybyś potrzebował porady prawnej, albo chciał zlecić prowadzenie sprawy sądowej, w w/w zakresie lub, też w zakresie prawa spadkowego lub rodzinnego, w szczególności w sprawie o: zachowek, stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, podwyższenie alimentów, obniżenie alimentów przyznanie alimentów lub wygaśnięcie alimentów, ustalenie ojcostwa, ograniczenie władzy rodzicielskiej, pozbawienie władzy rodzicielskiej, ustalenie kontaktów z dzieckiem, rozwód itp., a także w zakresie windykacji roszczeń, dochodzenia roszczeń na drodze sądowej zachęcam do kontaktu.

Kiedy niedopełnianie obowiązków rodzinnych uzasadnia wydziedziczenie?

Dopełnianie obowiązków rodzinnych może mieć wpływ na prawo do spadku.

Niedopełnianie obowiązków rodzinnych, które ma charakter uporczywy może stanowić podstawę do wydziedziczenia. Jakich obowiązków rodzinnych należy dopełniać by nie zostać wydziedziczonym, i co należy rozumieć przez uporczywość? – o tym w niniejszym poście…

W polskim prawie spadkowym znajduje szczególną rolę jako instytucja, z którą każdy spadkodawca powinien się zapoznać, aby świadomie podjąć decyzję w sprawie swojego majątku na wypadek śmierci. Jedną z nich jest wydziedziczenie, tj. pozbawienie rodziców, małżonka lub potomków prawa do zachowku.

PODSTAWA PRAWNA

Przesłanki wydziedziczenia zawiera art. 1008 Kodeksu Cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145):

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), jeżeli uprawniony do zachowku:

1) wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;

2) dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;

3) uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

JAKIE ZACHOWANIA NALEŻY UZNAĆ ZA NIEDOPEŁNIENIE OBOWIĄZKÓW RODZINNYCH

Katalog tych zachowań jest otwarty, zaliczyć można do nich:

  • niewykonywanie obowiązku alimentacyjnego,
  • nieudzielanie opieki,
  • brak pomocy w chorobie
  • ignorowanie potrzeb osobistych,
  • zerwanie więzi,
  • nieudzielanie pomocy zarówno tej osobistej, materialnej czy finansowej,
  • ciągłe wszczynanie awantur.
  • Sporne jest, czy jako niedopełnianie obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 1008 pkt 3 KC powinno się uznawać niewykonywanie obowiązków wynikających z umowy dożywocia
  • różne zachowania stanowiące przestępstwa przeciw rodzinie, jak bigamia, znęcanie się, rozpijanie małoletniego, niealimentacja , porzucenie, uprowadzenie.

UPORCZYWOŚĆ

W orzecznictwie ukształtowało się jednolite stanowisko, iż aby można było mówić o „uporczywości” w postępowaniu i niedopełnianiu obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy, które może stanowić podstawę do wydziedziczenia, jest ich trwałość i powtarzalność, jak również duże nacechowanie złą wolą.

Zawsze zachowania takie muszą być długotrwałe (bądź wielokrotne) oraz obiektywnie, a nie subiektywnie, podlegać negatywnej ocenie z punktu widzenia obowiązków wyznaczonych przepisami prawa, zwyczajami, zasadami współżycia społecznego.

KIEDY NIE WYSTĘPUJE UPORCZYWOŚĆ ZACHOWANIA SPADKOBIERCY

Nie jest zasadne wydziedziczenie w razie pojedynczych czy krótkotrwałych zachowań.

Uporczywe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy zobowiązany ma możliwość ich wykonywania bez niedającego się zaakceptować poważnego uszczerbku dla innych jego najbliższych. W typowej sytuacji dla przyjęcia obiektywnego braku takich możliwości konieczne jest jednak wykonywanie przynajmniej sporadycznych obowiązków rodzinnych (gotowość do kontaktów z okazji świąt i innych ważnych spotkań rodzinnych), potwierdzających istnienie dobrej woli potencjalnie zobowiązanego i chęci utrzymywania stosunków rodzinnych.

BRAK KONTAKTÓW ZE SPADKODAWCĄ

Odnosząc się do braku kontaktów ze spadkodawcą, należy wskazać, że może stanowić on podstawę uznania, że spadkobierca nie dopełniał obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy.

Jako przykład można wskazać wyrok Sądu Najwyższego z 25.06.2015 r., o sygn. akt III CSK 375/14, zgodnie z którym: „Fakt zerwania przez spadkobiercę kontaktów z ojcem może być kwalifikowany jako „nie dopełnianie obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy” w rozumieniu art. 1008 pkt 3 KC. Jednakże wzorzec postępowania do jakiego odnosić należy tę ocenę, nie może pomijać stosunków panujących w tej konkretnej rodzinie, skonfliktowanej w następstwie splotu okoliczności wykraczających poza same tylko stosunki spadkobiercy z ojcem. Nie można też abstrahować przy kwalifikacji takiego zachowania z punktu widzenia przesłanek z art. 1008 pkt 3 KC od jego przyczyn.”

Podobnie:

 „W chwili, gdy sporządzono testament, powódka prezentowała utrwalony brak woli nawiązania relacji z matką. O jej uporze świadczył fakt, że konsekwentnie nie podejmowała żadnych prób pojednania z rodzicem nie tylko, na co już wskazano, przed powstaniem rozrządzenia o wydziedziczeniu, lecz także po tym zdarzeniu prawnym. Wprawdzie podniosła, że po okresie, gdy sporządzono testament, kontaktowała się z lekarzami swojej matki, niemniej aktywności tej nie można zakwalifikować, jako takiej, która byłaby skierowana bezpośrednio do spadkodawczyni i zmierzała do odnowienia z nią relacji. Wszystkie powyższe okoliczności przemawiały w rezultacie za tym, że przyczyna wydziedziczenia, jaką wskazano w testamencie, rzeczywiście miała miejsce.” – Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 9 listopada 2017 r., I ACa 440/17

Nadto faktyczne zerwanie kontaktów rodzinnych stanowi o zaniedbaniu obowiązków rodzinnych:

„W pojęciu „zaniedbywanie wobec spadkodawcy obowiązków rodzinnych” mieści się również takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych. Dotyczy to wszczynania ciągłych awantur, kierowanie pod adresem spadkodawcy nieuzasadnionych i krzywdzących zarzutów, brak udziału w jego życiu choćby poprzez wizyty w jego miejscu zamieszkania czy brak okazywania zainteresowania jego sprawami.” – Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 7 listopada 2017 r., sygn. akt I ACa 515/17

WAŻNE:

W świetle art. 1009 KC przyjmuje się, że podstawą do ustalenia przyczyny wydziedziczenia może być tylko treść testamentu, w którym spadkodawca ma obowiązek określić przyczyny swojego rozporządzenia pozbawiającego wydziedziczonego przynależnego mu prawa.

KIEDY WYDZIEDZICZENIE JEST BEZSKUTECZNE

W orzecznictwie zgodnie zaznacza się jednak, że takie długotrwałe niedopełnianie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych musi być wywołane okolicznościami leżącymi po stronie spadkobiercy. Natomiast nie mogą być to przyczyny, za które spadkobierca nie miał wpływu czy też za co nie odpowiadał.

W szczególności brak utrzymywania bliskich relacji osobistych pomiędzy wydziedziczonym spadkobiercą i spadkodawcą podlegał będzie innej ocenie moralnej wtedy, gdy wynikał z postawy tego spadkobiercy, innej zaś, jeśli spowodowany był postępowaniem spadkodawcy.

Jak również jak celnie zauważył Sąd Apelacyjny w Lublinie:

Ojciec, z uwagi natomiast na swoją postawę i brak jakiegokolwiek zainteresowania synem przez trzydzieści kilka lat nie ma prawa liczyć na jakieś cieplejsze uczucia z jego strony. 

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie – I Wydział Cywilny
z dnia 15 kwietnia 2015 r. I ACa 985/14.

Podobnie wyrok SA w Katowicach: I ACa 702/14 – wyrok SA Katowice z dnia 03-12-2014

W sytuacji, w której spadkodawca nie traktował syna jako członka swojej rodziny i to nie z przyczyn wymagających napiętnowania zachowań syna wobec spadkodawcy czy innych członków rodziny, lecz takiego ukształtowania wzajemnych relacji przez spadkodawcę, w których od narodzin syna po jego dorosłe życie dominowało wykluczenie syna z życia spadkodawcy, poniżenie i lekceważenie zarówno przez spadkodawcę, jak i pozostałych członków rodziny, pozostaje w sprzeczności z ustawowymi regulacjami dotyczących pozbawienia uprawnionego zachowku.

Jak również:

„Okoliczność, że córka wyszła za cudzoziemca i rzadko odwiedzała rodziców, jak również i taka, że po śmierci matki zażądała zachowku, nie mogą być uznane za rażące zaniedbywanie przez nią obowiązków rodzinnych.”

– Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt VI ACa 109/14

W przypadku, gdybyś potrzebował porady prawnej, albo chciał zlecić prowadzenie sprawy sądowej, w w/w zakresie lub, też w zakresie prawa spadkowego lub rodzinnego, w szczególności w sprawie o: zachowek, stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, podwyższenie alimentów, obniżenie alimentów przyznanie alimentów lub wygaśnięcie alimentów, ustalenie ojcostwa, ograniczenie władzy rodzicielskiej, pozbawienie władzy rodzicielskiej, ustalenie kontaktów z dzieckiem, rozwód itp., a także w zakresie windykacji roszczeń, dochodzenia roszczeń na drodze sądowej zachęcam do kontaktu.

Ubogi spadkobierca nie zapłaci zachowku? – zachowek a zasady współżycia społecznego.

Sytuacja majątkowa zobowiązanego do zapłaty zachowku może mieć wpływ na oddalenie roszczenia

Zachowek ma zabezpieczyć interes spadkodawcy z tzw. kręgu spadkobierców ustawowych przed działaniami spadkodawcy, które przekierowują spadek po nim na inne osoby. Czy ubogi spadkobierca również zapłaci zachowek? I jak zasady współżycia społecznego wpływają na prawo do zachowku? O tym w niniejszym poście.

Tytułem wstępu należy wskazać, iż zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego (Księga IV Spadki):

§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Jak sytuacja majątkowa zobowiązanego do jego zapłaty wpływa na zachowek?

Należy wskazać, iż w orzecznictwie pojawia się pogląd, iż po rozważeniu sytuacji majątkowej i osobistej zobowiązanego do zapłaty zachowku i uprawnionego do zachowku, sąd może dojść do przekonania, że w konkretnych okolicznościach danej sprawy żądanie zapłaty pełnej należności z tytułu zachowku pozostawałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i wobec tego na podstawie art. 5 KC   KC może obniżyć wysokość kwoty zasądzanej z tytułu zachowku (uchw. SN z 19.5.1981 r., III CZP 18/81).

Przykładowo może być tak, gdy pozwany o zachowek nie posiada środków potrzebnych na zapłatę kwoty zachowku, a jego majątek to mieszkanie, które odziedziczył lub otrzymał w darowiźnie od spadkodawcy i które stanowi podstawę ustalenia zachowku.

Tak, też Sąd Okręgowy we Wrocławiu:

,,Obniżenie roszczenia o zachowek na podstawie art. 5 k.c. możliwe jest więc w wyjątkowych sytuacjach, np. gdy głównym składnikiem spadku jest prawo do lokalu służące zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego do zapłaty zachowku w razie braku możliwości do zaspokojenia tych potrzeb oraz gdy inne składniki spadku nie wystarczą na zaspokojenie roszczenia z tytułu zachowku.” II Ca 846/13 – wyrok z uzasadnieniem Sąd Okręgowy we Wrocławiu z 2013-10-17

Warto również wskazać na następujący stan faktyczny w którym Sąd ustalił kwestie związane z zachowkiem:

,,Nie sposób zatem pominąć faktu, że podział majątku rodziców (nieruchomości nabytej za ich wspólne środki) nastąpił między stronami prawie po połowie, a więc zgodnie z ustawowym porządkiem dziedziczenia przewidzianym w art. 931 § 1 KC. Podział taki był zaplanowany przez rodziców (a więc także spadkodawczynię) i powszechnie zaakceptowany w rodzinie. W tych okolicznościach domaganie się przez powódkę zachowku, znacznie przenoszącego uzyskany przez nią udział w majątku rodziców (i tak wyższy od udziału pozwanego) jest z pewnością sprzeczne z celami, jakim ma służyć instytucja zachowku i musi zostać potraktowane jako nadużycie prawa niekorzystające z ochrony.”

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie – V Wydział Cywilny z dnia 9 grudnia 2015 r. VI ACa 1779/14.

,,Układy majątkowe” mogą więc być różne, niektóre z nich – w zależności od okoliczności danego stanu faktycznego – mogą mieć wpływ na istnienie/wysokość roszczenia o zachowek.

JAKIE INNE KWESTIE MOGĄ MIEĆ WPŁYW NA PRAWO DO ZACHOWKU?

Podkreślenia wymaga, że za oddaleniem lub obniżeniem roszczenia o zachowek przemawiać może relacja pomiędzy spadkobiercą, a uprawnionym do zachowku. Przy tym wobec jednego z poglądów wyłącznie wymienione ma znaczenie dla oceny roszczenia o zachowek.

Jeśli w jej świetle zasądzenie na rzecz danej osoby zachowku godziłoby w elementarne poczucie słuszności i było niezasadne, patrząc przez pryzmat zasad współżycia społecznego, to powództwo o zachowek powinno zostać oddalone w części albo nawet w całości,

Za trafne – w kontekście określenia tego jaka relacja może również wpływać na ocenę roszczenia o zachowek –  należy uznać jednak stanowisko przeciwne, wyrażone przez SN w wyr. z 16.6.2016 r. (V CSK 625/15, OSNC 2017, Nr 4, poz. 45, z glosami krytycznymi T. Justyńskiego, OSP 2017, Nr 2, poz. 14 i T. Jasiakiewicza, OSP 2017, Nr 9, poz. 92), zgodnie z którym: „Nie jest wyłączone obniżenie należności z tytułu zachowku na podstawie art. 5 kc z powodu sprzecznego z zasadami współżycia społecznego zachowania uprawnionego w stosunku do spadkodawcy”. 

INNE POLECANE POSTY DOTYCZĄCE ZACHOWKU I ZASAD WSPÓŁŻYCIA SPOŁECZNEGO

Szerzej o zasadach współżycia społecznego oraz możliwości oddalenia o zachowek pisałem również w niniejszym poście:

Zachowek tylko dla ,,dobrego” dziecka?

Czy roszczenie o zachowek jest zawsze należne?

W przypadku, gdybyś potrzebował porady prawnej, albo chciał zlecić prowadzenie sprawy sądowej, w w/w zakresie lub, też w zakresie prawa spadkowego lub rodzinnego, w szczególności w sprawie o: zachowek, stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, podwyższenie alimentów, obniżenie alimentów przyznanie alimentów lub wygaśnięcie alimentów, ustalenie ojcostwa, ograniczenie władzy rodzicielskiej, pozbawienie władzy rodzicielskiej, ustalenie kontaktów z dzieckiem, rozwód itp., a także w zakresie windykacji roszczeń, dochodzenia roszczeń na drodze sądowej zachęcam do kontaktu.

Jak małoletni odrzuci spadek?

Odrzucenie spadku skutkuje brakiem odpowiedzialności za zobowiązania spadkowe przez małoletniego.

Odrzucenie spadku możliwe jest przed Sądem lub notariuszem. Jednakże odrzucenie spadku przez małoletniego już tak proste nie jest i by było możliwe konieczne jest podjęcie dalszych działań, o czym w niniejszym poście…

ODRZUCENIE SPADKU

Odrzucenie spadku przewidują przepisy Kodeksu cywilnego (księga IV Spadki)

Art. 1012 Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.


Art. 1015 [Termin oświadczenia; skutki milczenia]

§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.

§ 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

ZGODA NA ODRZUCENIE SPADKU PRZEZ MAŁOLETNIEGO

Odrzucenie spadku przez małoletniego wymaga zgody Sądu Rodzinnego i Opiekuńczego.

Wymienione wynika z art. 156 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego.

JAK ODRZUCIĆ SPADEK W IMIENIU MAŁOLETNIEGO

W celu odrzucenia spadku należy podjąc trzy poniższe działania:

  1. Odrzucić spadek przed sądem lub notariuszem w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedzieliśmy się o śmierci spadkodawcy albo o istnieniu testamentu w którym zostaliśmy powołani do spadku.
  2. złożyć do właściwego sądu rodzinnego wniosek o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w postaci odrzucenia spadku,
  3. po otrzymaniu zezwolenia Sądu Rodzinnego i Opiekuńczego, złożyć oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego dziecka.

WAŻNE:

Termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku dla małoletniego wynosi 6 miesięcy od odrzucenia spadku przez rodzica.

Wniosek podlega opłacie w kwocie 40 zł.

Formułując wniosek należy wykazać, że odrzucenie spadku jest zasadne mając na uwadze to, w szczególności, iż małoletni dziedziczyć będzie de facto długi nie zaś majątek. Przedmiotowe należy wykazać dowodami, w szczególności dowodami z dokumentów.

W przypadku, gdybyś potrzebował porady prawnej, albo chciał zlecić prowadzenie sprawy sądowej, w w/w zakresie lub, też w zakresie prawa spadkowego lub rodzinnego, w szczególności w sprawie o: zachowek, stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, podwyższenie alimentów, obniżenie alimentów przyznanie alimentów lub wygaśnięcie alimentów, ustalenie ojcostwa, ograniczenie władzy rodzicielskiej, pozbawienie władzy rodzicielskiej, ustalenie kontaktów z dzieckiem, rozwód itp., a także w zakresie windykacji roszczeń, dochodzenia roszczeń na drodze sądowej zachęcam do kontaktu.

Co z kredytami po rozwodzie i podziale majątku?

Co zrobić ze wspólnym kredytem po rozwodzie?

Rozwód zmierza do zakończenia małżeństwa, co się z tym łączy do zakończenia wspólności majątkowej małżeńskiej, podział majątku zaś przerywa więzi majątkowe stron. Jak natomiast przedstawia się sytuacja z zaciągniętymi w trakcie trwania małżeństwa kredytami?

Podział majątku wspólnego w związku z rozwodem.

W toku postępowania rozwodowego.

Po prawomocnym orzeczeniu rozwodu strony mogą domagać się podziału majątku wspólnego. Podział majątku wspólnego możliwy jest również w toku postępowania rozwodowego, jednakże przy spełnieniu dwóch warunków:

  1. jeden z małżonków złoży w tym zakresie wniosek.
  2. przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

W Wytycznych z 1978 r. SN stwierdził, że “przeprowadzenie w wyroku rozwodowym podziału majątku wspólnego stron nie powoduje nadmiernej zwłoki postępowania nie tylko wtedy, gdy między stronami nie ma sporu co do składu i sposobu podziału tego majątku, lecz także wtedy, gdy wyjaśnienie spornych między stronami okoliczności, bądź też takich okoliczności, które sąd obowiązany jest ustalić z urzędu, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w ograniczonym przedmiotowo i czasowo zakresie” 

Do nadmiernej zwłoki w postępowaniu może dojść w szczególności, jeżeli strony są w konflikcie, a zachodzi potrzeba określenia i wyceny nakładów poniesionych z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka bądź z majątku osobistego na majątek wspólny, a także w razie konieczności rozpoznania żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku.

Na mocy umowy stron.

Zgodnie z art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą na podstawie umowy majątkowej rozszerzyć ustawową wspólność lub ją ograniczyć, ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków.

W przypadku więc, gdy strony są zgodne odnośnie podziału majątku mogą udać się do notariusza w celu zawarcia umowy o podział majątku wspólnego w formie aktu notarialnego.

Wysokość wynagrodzenia notariusza ustalana jest umownie. Nie może być ono jednak wyższe niż określone Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Zależy ono od wartości dzielonego majątku i wynosi:

  • majątek do 3.000 zł – maksymalna stawka taksy notarialnej wynosi 100 zł,
  • powyżej 3.000 do 10.000 zł – 100 zł plus 3 proc. od nadwyżki powyżej 3.000 zł,
  • powyżej 10.000 do 30.000 zł – 310 zł plus 2 proc. od nadwyżki powyżej 10.000 zł,
  • powyżej 30.000 do 60.000 zł – 710 zł plus 1 proc. od nadwyżki powyżej 30.000 zł,
  • powyżej 60.000 do 1.000.000 zł – 1.010 zł plus 0,4 proc. od nadwyżki powyżej 60.000 zł,
  • powyżej 1.000.000 do 2.000.000 zł – 4.770 zł plus 0,2 proc. od nadwyżki powyżej 1.000.000 zł,
  • powyżej 2.000.000 zł – 6.770 zł plus 0,25 proc. od nadwyżki powyżej 2.000.000 zł, nie więcej jednak niż 10.000 zł.

Powyższe koszty nie obejmują: podatku VAT 23% od wynagrodzenia notariusza oraz kosztów wypisów aktu notarialnego – 6 zł za 1 stronę wypisu (+23% VAT).

Ponadto, koniecznym może okazać się uiszczenie opłaty sądowej w wysokości 150 zł za wpis prawa własności/prawa użytkowania wieczystego / uprawnienia w księdze wieczystej na rzecz małżonka, któremu te prawa przypadły w wyniku podziału majątku.

Dokonanie podziału majątku wspólnego po rozwodzie w toku postępowania o podział majątku.

Przedmiotowe wymaga złożenie wniosku o podział majątku wspólnego, zgłoszenia roszczeń dodatkowych z tym związanych (jeśli są) oraz powołania środków dowodowych, w tym z dokumentów, i zazwyczaj opinii biegłego sądowego. W przypadku spraw o podział majątkowy warto skorzystać z usług prawnych radcy prawnego lub adwokata.

Sądowe dokonanie podziału majątku wspólnego łączy się również z uiszczeniem opłaty sądowej w kwocie 1000 złotych, jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału tego majątku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 złotych.

Czy w toku postępowania o podział majątku wspólnego można podzielić kredyty?

Przedmiotowe ma zazwyczaj najistotniejsze znaczenie w związku z zaciągniętym przez małżonków kredytem hipotecznym.

W toku postępowania o podział majątku wspólnego, jak również w drodze umowy przed notariuszem o podział majątku wspólnego nie jest możliwym dokonanie podziału kredytów.

Małżonkowie/byli małżonkowie mogą umówić się które z nich przejmie ciężar spłaty kredytu, jednakże to wierzyciel – bank decyduje kto nadal kredyt będzie spłacał.

W przypadku, gdy strony umówią się, iż tylko jedna z nich spłaca kredyt, to jest to wiążące pomiędzy stronami. Jednakże bank nadal może żądać spłaty wierzytelności od obydwojga kredytobiorców, zaś małżonek, który miał być zwolniony przez drugiego z obowiązku płatności w przypadku skutecznego dochodzenia od niego przez bank roszczeń ma roszczenie regresowe (,,zwrotne”) do drugiego z małżonków.

Zmiana umowy zawartej z bankiem.

Strony mogą również dokonać ustaleń z bankiem odnośnie zmiany stron umowy kredytu i przeniesienia kredytu na jednego tylko małżonka lub też na małżonka i inną osobę/osoby.

Istotnym przy tym pozostaje zdolność kredytowa stron oraz dobra wola banku.

W tym kontekście warto przytoczyć dość nową uchwałę Sądu Najwyższego w tym zakresie:

Postępowanie o zniesienie współwłasności nie wyłącza dochodzenia między małżonkami roszczenia o zwrot kwoty zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, spłaconego przez jednego z nich po uprawomocnieniu się postanowienia o podziale majątku wspólnego.

W orzecznictwie pojawiły się dwa stanowiska;

  1. przy określeniu wartości majątku wspólnego przeznaczonego do podziału w wyniku ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej bierze się pod uwagę aktywne i pasywne składniki majątku. Uwzględnieniu podlega przy tym nie zobowiązanie z umowy kredytowej, ale prawo rzeczowe ograniczające możliwość rozporządzenia rzeczą, w szczególności jej zbycie.
  2. majątek wspólny małżonków podlegający podziałowi obejmuje jedynie czystą wartość majątku. Przy szacowaniu składników majątku wspólnego należy uwzględnić obciążenie zmieniające rzeczywistą wartość tych składników majątkowych.

W uchawle Sąd Najwyższy wskazał na dopuszczalność roszczeń regresowych z tytułu nadmiernej spłaty ciążącej na nieruchomości wierzytelności hipotecznej po sądowym podziale majątku.

W przypadku, gdybyś potrzebował porady prawnej, albo chciał zlecić prowadzenie sprawy sądowej, w w/w zakresie lub, też w zakresie prawa spadkowego lub rodzinnego, w szczególności w sprawie o: zachowek, stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, podwyższenie alimentów, obniżenie alimentów przyznanie alimentów lub wygaśnięcie alimentów, ustalenie ojcostwa, ograniczenie władzy rodzicielskiej, pozbawienie władzy rodzicielskiej, ustalenie kontaktów z dzieckiem, rozwód itp., a także w zakresie windykacji roszczeń, dochodzenia roszczeń na drodze sądowej zachęcam do kontaktu.